Kimler hak kazanır, giydirilmiş ücret nedir, hangi kesintiler yapılır? Kıdem ve ihbar tazminatı hesabının adımları.
Kıdem tazminatı, bir işçinin aynı işverende en az bir yıl çalıştıktan sonra belirli nedenlerle işten ayrılması halinde hak kazandığı yasal bir alacaktır. Hesaplamada izlenen yol bilindiğinde, işveren ve işçi çıkacak tutarı büyük ölçüde önceden tahmin edebilir.
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi uyarınca, en az bir yıl çalışmış işçi şu hallerde kıdem tazminatı alır:
- İşveren tarafından haklı bir neden olmaksızın işten çıkarılma
- İşçinin ücretin ödenmemesi, sağlık ve güvenlik riski gibi haklı nedenlerle sözleşmeyi feshetmesi
- Emeklilik veya yaşlılık aylığına hak kazanma
- Erkek işçinin askerlik hizmeti nedeniyle ayrılması
- Kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması
- İşçinin ölümü (hak mirasçılara geçer)
Nasıl hesaplanır?
Her tam çalışma yılı için işçinin 30 günlük brüt ücreti tutarında tazminat ödenir. Yıldan artan süreler (ay ve gün) için orantılı hesap yapılır. Formül şöyle özetlenebilir: giydirilmiş brüt aylık ücret × toplam çalışma süresi (yıl olarak).
Giydirilmiş ücret; temel ücrete ek olarak yemek, yol, prim gibi düzenli ve süreklilik arz eden yan hakları da içerir. Ancak tazminat, dönemin kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan her yıl Ocak ve Temmuz aylarında memur emekli maaşı katsayısına bağlı olarak güncellenir.
Kesintiler
Kıdem tazminatından yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. İhbar tazminatında ise damga vergisine ek olarak gelir vergisi de kesilir.
İhbar tazminatı ile farkı
İşveren, işçiyi ihbar sürelerine uymadan işten çıkarırsa ihbar tazminatı ödemek zorundadır. Süreler kıdeme göre belirlenir: 6 aydan az çalışmada 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arasında 4 hafta, 1,5 ile 3 yıl arasında 6 hafta, 3 yıldan fazla çalışmada 8 hafta.
Dava süreci ve zamanaşımı
Kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır.
Sitemizdeki kıdem ve ihbar tazminatı hesaplayıcısı, bu kuralları kullanarak tahmini bir sonuç üretir. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; işyeri uygulaması, toplu iş sözleşmesi ve mahkeme kararlarına göre değişebilir.